۱۳۹۹ آبان ۳, شنبه
نکاتی پیرامون کشور کانادا و وجه تسمیه ی آن
۱۳۹۹ مهر ۳۰, چهارشنبه
یادداشتی پیرامون مقابله با "کرونا" به کمک برخی از مواد و عناصر شیمیایی
۱۳۹۹ مهر ۲۳, چهارشنبه
۴۰ - یادنامه ی محمد رضا شجریان
۱۳۹۹ مهر ۶, یکشنبه
شناخت "آستین" از دیدگاه های گوناگون
۱۳۹۹ مهر ۲, چهارشنبه
پیرامون واژه ی فارسی “ فریاد ”
فریاد = به معنی یاری خواستن با آواز بلند و شکایت با آوای رساست (از حاشیه ی برهان چ معین) - آواز بلندی که در دادخواهی و استعانت برآرند (ناظم الاطباء) : لغت نامه ی دهخدا/ تارنمای پارسی ویکی
فریاد = بانگ - آواز بلند: فرهنگ فارسی عمید و فرهنگ معین/ تارنمای واژه یاب
فریاد = یاری خواستن با آواز بلند : واژه نامه ی نوین تالیف محمد قریب
فریاد = صدای بلندی که در حنجره تولید میشود، انگیزه های فریاد: ترس / خوشحالی/ درد: دانشنامهٔ آزاد ویکیپدیا
در برخی از فرهنگ های جهان
به زبان انگلیسی: تارنمای گوگل - ویکیپدیا/ به زبان فرانسوی: تارنمای ویکیپدیا/ به زبان آلمانی: تارنمای ویکیپدیا/ به زبان عربی: تارنمای المعانی/
در برخی اصطلاحات فارسی
به فریاد رسیدن؛ به فریاد کسی گوش دادن - به نجات کسی شتافتن: لغت نامه ی دهخدا
فریاد افکندن: سر و صدا براه انداختن/ فریاد سعدی در جهان افکندی ای آرام جان - چندش بفریاد آوری باری بفریادش برس: .سعدی/ لغت نامه ی دهخدا
فریاد برآوردن: (مصدر لازم) ‹فریاد برداشتن› آواز بلند برآوردن؛ بانگ کردن؛ فریاد کردن/ فریاد خواستن: (مصدر لازم) یاری خواستن؛ داد خواستن/ فریاد رسیدن: (مصدر متعدی) به فریاد رسیدن؛ به داد کسی رسیدن - مدد کردن.: فرهنگ فارسی عمید
در برخی کنایه ها و عبارت های عامیانه و ضربالمثل ها
به بری مال مسلمان و چو مال ات به برند/ بانگ و فریاد برآری، که مسلمانی نیست: سعدی
داد و فریاد/ قیل و قال - داد و هوار/ داد و فریاد: عبارت های عامیانه
روی کوه هرچه بیشتر فریاد بزنید بیشتر وحشت می کنید: ضربالمثل روسی
در برخی از نوشتارها
فریاد اعتراض جهان به قرنطینه های سخت: در شرایطی که شمار مبتلایان جهانی به کرونا از مرز دوازده میلیون نفر نیز فراتر رفته و در راستای پیشگیری از شیوع گسترده آن تدابیر بهداشتی سختگیرانهای در کشورهای جهان از سوی دولتها اتخاذ شده است، اما طولانی شدن دوره محدودیت و سختگیریها در سایه تبعات بسیار جدی ناشی از آن، باعث نارضایتی مردم شده به حدی که در برخی از کشورهای جهان ازجمله آلمان، انگلیس و فرانسه منجر به اعتراضهای گسترده مردم علیه این محدودیت ها شده است
فریاد اعتراض یک زن که با بچه در خیابان زندگی می کند
در برخی کتاب ها
کتاب "قلمها فریاد میشوند" تالیف عباس نامدارعلیآبادی و فاطمه شادی: مجموعهاي از داستانهاي کوتاه از نويسندگان مختلف است که با زباني ساده و روان نگاشته شده است. «پروفسور»، «شرطبندي»، «احساس تلخ»، «خاطره مرداب»، «همدم»، «زير درخت سايه بيد»، «هميشه از يک اتفاق ساده ميترسم»، «تصميم»، «ساعتهاي تار»، «ننه خاور»، «سبز جنگلي»، «پلاک شناور»، «پليس کوچولو»، «توتون نيمسوخته» عنوانهاي برخي از داستانهاي اين کتاب است
کتاب «فریاد در خاکستر» تالیف صادق کرمیار
در برخی مجموعه ها و آلبوم های موسیقی
فریاد نام آلبوم موسیقی سنتی ایرانی است با صدای محمدرضا شجریان و تار حسین علیزاده که در سال ۱۳۸۱ در لس آنجلس اجرا و در سال ۱۳۸۲ منتشر شدهاست. این آلبوم در دستگاه راست پنجگاه، شور و همایون اجرا شده است.
در برخی فیلم های سینمایی
فریاد نیمه شب: نام فیلمی ایرانی است، به کارگردانی، نویسندگی ساموئل خاچیکیان و تهیهکنندگی مهدی میثاقیه در سال ۱۳۴۰ ساخته شده که آرمان و محمد علی فردین به همراه پروین غفاری در آن نقش آفرینی کردهاند
خشم و فریاد: فیلمی به کارگردانی و نویسندگی رضا صفایی ساختهٔ سال ۱۳۴۲
فریاد (فیلم ۱۳۵۰)، فیلمی به کارگردانی سلیمان میناسیان و هراند میناسیان و نویسندگی عباس پهلوان
فریاد زیر آب (۱۳۵۶): فیلمی ایرانی با بازی داریوش اقبالی است. عنوان فیلم بر اساس ترانهای سروده ایرج جنتیعطایی است که در این فیلم با صدای داریوش شنیده میشود. کارگردان و نویسندهٔ این فیلم سیروس الوند است
فریاد عشق: فیلمی به کارگردانی حسین قاسمی وند و نویسندگی جمشید صداقتنژاد محصول سال ۱۳۵۶
فریاد (فیلم ۱۳۷۷)، فیلمی به کارگردانی و نویسندگی مسعود کیمیایی و تهیهکنندگی ناصر شفق
فریاد مورچهها: فیلمی از محسن مخملباف است که در سال ۱۳۸۶ ساخته شد. این فیلم نیز همچون دیگر آثار مخملباف در یکی از کشورهای آسیایی و این بار در هند ساخته شد
هیس! دخترها فریاد نمیزنند: فیلمی از پوران درخشنده است که در اکران ویژهٔ عید فطر سال ۱۳۹۲ در ایران به اکران درآمد. نویسنده و کارگردان فیلم پوران درخشنده است و تهیهکنندگی آن، کار مشترک شرکت خورمهر و بنیاد سینمایی فارابی است. این فیلم دربارهٔ تجاوز کودکان دختر و تعرض به اطفال خردسال است
فریاد ها و سروده ها و ترانه ها
یک فرقه به عشرت در کاشانه گشادند/ یک زمره به حسرت سر انگشت گزیدند
جمعی به در پیر خرابات خرابند/ قومی به بر شیخ مناجات مریدند
یک جمع نکوشیده رسیدند به مقصد/ یک قوم دویدند و به مقصد نرسیدند
فریاد که در رهگذر آدم خاکی/ بس دانه فشاندند و بسی دام تنیدند…: فروغی بسطامی
ترانه ی فریاد - سراینده کریم فکور - اجرا: هایده
یکی فریاد بزنه (ترانه ی کتیبه) - سراینده ایرج جنتی عطایی - اجرا: گوگوش
تهیه و تدوین
دکتر منوچهر سعادت نوری
۱۳۹۹ شهریور ۲۱, جمعه
نکاتی پیرامون واژه ی " ولادیمیر" و معادل فارسی آن
- در سالن انتظار یکی از ادارات دولتی کانادا در شهر مونترال نشسته و منتظر بودم تا نوبتم فرا رسد. در همان حال بخشی از قطعه ی ادبی " گل ها عاطفه ندارند" نوشته ی علی دشتی را که سال ها پیش در دوران جوانی خوانده و به یادم مانده بود آرام آرام زیر لب زمزمه می کردم. ناگهان مرد بزرگ اندام و تنومندی که روی صندلی کنار من نشسته بود به زبان فرانسه گفت: "بسیار زیبا و دلپسند می خوانید".
- از ستایش و تمجید او شگفت زده شدم. رو سوی او کردم و گفتم سپاس فراوان و به زبان انگلیسی ادامه دادم: " من این ها را به فارسی خواندم. آیا شما ایرانی هستید". در پاسخ گفت:"خیر. به هر حال زیبا و دلپسند بود. اهل روسیه هستم و نام من ولادیمیر به معنای صاحب و مالک جهان است". گفتم بسیار خوشحالم. من ایرانی هستم و نام من منوچهر است به معنای نکو روی و خوش چهره. او پزشک بیماری های قلب بود و حدود سی سال پیش به کانادا مهاجرت کرده بود. گفته ی یک پزشک بیماری های قلب در مورد معنا و مفهوم ولاد یمیر تا چه اندازه مقرون به صحت و نزدیک به حقیقت باشد نیازمند بررسی و پژوهش های بیشتری است
- لحظاتی پس از آن گفتگو، چنین تداعی شد که معادل فارسی واژه ی " ولاد یمیر" ممکنست دارنده ی جهان، فرمانروای جهان، شاه جهان و اصلا "جهانشاه" باشد. در همین زمینه باید افزود که واژه ی " ولاد یمیر" ممکن است ترکیبی از دو واژه ی "ولاد" و "یمیر" باشد. "ولاد" مشابه ی بلاد در زبان عربی و به معنای شهرها و سرزمین هاست. "ولاد" همچنین شباهت نزدیکی با "ورلد" به معنای جهان در زبان انگلیسی دارد. واژه ی "یمیر" مشابه ی امیر در زبان های فارسی و عربی و بنا بر نوشته ی لغت نامه ی دهخدا به معنای فرمانروا و حکمران و پادشاه است. در مجموع میتوان گفت که واژه ی " ولاد یمیر" به معنای "جهانشاه" است. در این نوشتار نکاتی پیرامون " ولاد یمیر" و "جهانشاه" را با یکدیگر بررسی و مرور می کنیم
- برخی از ولاد یمیرهای مشهور
- ولادیمیر سمیونویچ ویسوتسکی زاده ۲۵ ژانویه ۱۹۳۸ در مسکو در اتحاد جماهیر شوروی خواننده، هنرپیشه، ترانه نویس و شاعر روسی اهلِ شوروی بود. وی در سال ۱۹۸۰ از دنیا رفت. بیشتر به عنوان خواننده و ترانه سرا شناخته میشود. اما در حوزه بازیگری نیز برجسته بود. وی اشعاری چون «قصه مبارزه»، «کودکی» و «کاریستنی بزرگ» سرود که آنها را خود نیز اجرا میکرد. این اشعار با استقبال گستردهای در میان مردم برخوردار شدند. از سال ۱۹۹۷ جایزه ای با نام وی از سوی بنیاد ویسوتسکی به برترین آثار شاعران اهدا می شود. پدرِ وِی درجه دارِ ارتشِ شوروی و اهلِ کییف، و مادرش مترجمِ زبان آلمانی و روس بود. هنگام تدفین او در ۲۸ ژوئیهٔ ۱۹۸۰ صفی که در کنار گور وی تشکیل گردید، ۱۰ کیلومتر
- طول داشت
- ولادیمیر ایلیچ اولیانوف معروف به لنین/ زاده ۲۲ آوریل ۱۸۷۰ – درگذشته ۲۱ ژانویهٔ ۱۹۲۴ نظریهپرداز مارکسیست و انقلابی کمونیست روسی، رهبر انقلاب ۱۹۱۷ روسیه و بنیانگذار دولت اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی بود
- ولادیمیر پلاتونوویچ لیاخوف (۱۸۶۹ - ۱۹۱۹)، هفتمین فرمانده روسی بریگاد قزاق ایران بود که مجلس شورای ملی را به دستور محمدعلی شاه قاجار به توپ بست. به دستور وی همچنین تنی چند از آزادیخواهان اعدام شدند.
- ولادیمیر پوتین رئیسجمهور فعلی روسیه است وی چهارمین رئیسجمهور روسیه بعد از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی است.
- ولادیمیر ولادیمیرویچ پوتین ۷ اکتبر ۱۹۵۲ در شهر لنینگراد بدنیا آمد، وی تنها فرزند خانواده بود. پدربزرگش اسپيريدون آشپز شخصي لنين و استالين بود، او در آپارتمان مشترکی که طبق اصول و قوانین دوران شوروی سابق اداره می شد، به همراه دو خانواده دیگر زندگی می کرد که در یکی از محلات کثیف در پایین شهر لنینگراد بود، آنها حمام و حتی شیر آب نداشتند و دستشویی شان نیز پایین تر از یک راه پله خراب شده خطرناک قرار داشت که پر از سوراخ بود، پدرش یک کارگر کارخانه از لحاظ فیزیکی ناتوان بود که پاهایش را در یک عملیات انتحاری در جنگ جهانی دوم از دست داده بود، مادرش که یکی از فرزندانش را به خاطر بیماری دیفتری از دست داده و نزدیک بود به خاطر قحطی دوران جنگ جان بدهد، برای دستمزدی ناجیز، خیابان ها را جارو می زد، تجهیزات آزمایشگاهی را تمیز می کرد و دست به هر کاری می زد.
- گفتنی است، ولادیمیر در دوران نوجوانی در ایستگاه رادیویی مدرسه فعالیت خود را آغاز کرد و چند بار در طول هفته به اجرای برنامه با گروه معروف بیتلز و سایر گروه های راک می پرداخت
- ولادیمیر در برخی از سروده ها
- برخی از جهانشاه های مشهور
- ابوالمظفر سلطان جهانشاه مشهور به جهانشاه حقیقی فرمانروای نیرومند قراقویونلو در سالهای ۱۴۳۸ تا ۱۴۶۷ بود. او بر آناتولی شرقی، قفقاز جنوبی و بیشتر عراق امروزی، ایران مرکزی و حتی نهایتاً تا کرمان و مکران فرمان میراند و پایتختش تبریز بود. جهانشاه چندین مدرسه در تبریز ایجاد کرده بود و به زبانهای ترکی آذری و فارسی شعر میگفت.
- محمدحسن خان امیرافشار معروف به جهانشاه خان (زادهٔ۱۲۲۰ خورشیدی در کرسف، درگذشت ۱۳۰۷ خورشیدی در نجف) از تیره قاسملو ایل افشار و از مالکین بزرگ و فئودالهای مقتدر زنجان بود. املاک او بخشهایی از گروس، زنجان، همدان ، اردبیل را در بر میگرفت. وی مردی عاقل و باهوش بود. او در محدوده املاکش حکومتی مستقل ترتیب دادهبود و به حکام دولتی و فرامین حکومتی اعتنایی نمیکرد.
- جهانشاه صالح (فروردین ۱۲۸۳ آران و بیدگل – ۳ دی ۱۳۷۵ تهران) پزشک، دولتمرد و قانونگذار دوره ی پهلوی با سابقه سه دوره وزارت بهداری، ریاست دانشگاه تهران و عضویت مجلس سنا بود. سازمان نظام پزشکی در زمان وزارت او بنیان نهاده شد.
- جهانشاه صمصام بختیاری (۱۲۹۰ - ۱۳۵۵) استاندار و سناتور دوره پهلوی بود. پدرش مرتضیقلی خان آخرین ایلخان بختیاری، پدربزرگش نجفقلی خان صمصامالسلطنه رئیسالوزرای ایران در دورهٔ قاجار و مادرش خواهر اسماعیل خان صولتالدوله، آخرین ایلخان قشقایی بود. جهانشاه خان در تهران و اروپا تحصیل کرد و در دهه بیست خورشیدی پس از پدرش فرماندار چهارمحال و بختیاری شد. در سال ۱۳۲۵ که بختیاریها و قشقاییها شورش کردند، برکنار شد اما دوباره در سال ۱۳۲۷ دعوت به کار و در پنجم اسفند آن سال فرماندار کل کردستان و سپس استاندار کرمانشاه شد (که کردستان و همدان نیز تابع آن بودند). عملکرد او در استانداری کرمانشاه اعتراضهایی برانگیخت که کار به توضیح خواستن از وزیر کشور در مجلس کشید. در یک مورد، دستور داد روزنامهنگاری را در حالی که به او پس گردنی میزنند دور ساختمان استانداری بگردانند و در مورد دیگری از رئیس فرهنگ کرمانشاه خواست، دختر دانشآموزی را برای او بفرستد که چون رئیس فرهنگ خودداری کرد، اسباب برکناریاش را فراهم کرد. پس از ازدواج محمدرضا شاه با ثریا بختیاری، جهانشاه خان استاندار کرمان و سپس خوزستان شد. اما اختلافات او با فرمانده لشکر خوزستان (سرلشکر روحانی) به برکناریاش انجامید. پس از چندی سناتور انتصابی شد اما بیش از یک دوره در مجلس سنا نماند و از آن پس خانهنشین و از لحاظ مالی سخت دچار مضیقه شد و. آنچه داشت، فروخت. سرانجام برایش مستمری تعیین کردند و بقیه عمر را به سختی زندگی میکرد. او مقام آجودانی شاه را نیز داشت.
- جهانشاه جاوید (زادهٔ ۳ مارس ۱۹۶۲) روزنامهنگار ایرانی و بنیانگذار و سردبیر نشریات آنلاین ایرانیان دات کام و ایرون دات کام است. جاوید در آبادان به دبستان و مدرسه راهنمایی رفت. پدربزرگ او ابوالقاسم بختیار موسس دانشکده پزشکی دانشگاه تهران بود. ۱۴ساله بود که برای تحصیل در دبیرستان خصوصی تاچر به جنوب کالیفرنیا فرستاده شد جاوید در سال ۱۳۵۹ به عنوان مترجم به خبرگزاری جمهوری اسلامی پیوست و تا اواسط دهه ۹۰ میلادی در آنجا کار کرد. در سال ۱۹۹۰ ایران را ترک کرد و شروع به تحصیل روزنامه نگاری و ارتباطات در دانشگاه نیومکزیکو در آلبوکرکی و بعدها کالج هانتر در نیویورک کرد و در سال ۱۹۹۵ مدرک کارشناسی خود را در رشتهٔ مطالعات رسانهای از این کالج دریافت کرد. در ژوئیه ۱۹۹۵ او ایرانیان دات کام، مجلهای آنلاین دربارهٔ ایران و ایرانی ها، را آغاز کرد. در سال ۲۰۱۲ سهم خود از این وبسایت را فروخت و یک نشریه آنلاین جدید به نام ایرون دات کام را آغاز کرد . او هماکنون در شهر کوسکو واقع در پرو زندگی و کار میکند.
- ==================
جهانشاه قاجار: پسر فتحعلیشاه از شاعران بود. وی در شعر به جهان تخلص می کرد. از اوست:
من همان روز که از مادر گیتی زاد م/ سرخط بند گی خویش بطفلی داد م
حرف شیرین نشنیدم ز لبانت اما/ به جفایت که وفادارتر از فرهاد م
جهانشاه در برخی از سروده ها
سریری خبر یافت کان تاجدار/ برآن تختگه کرد خواهد گذار
ز فرهنگ فرومانده آگاه بود/ که فیروز و فرخ جهانشاه بود… : نظامی
پی تعبیر تن پامال محنتکرده جان را
نمیدانی که بر سر میبری امروز را تا شب
بتا بستان کنی اندیشه برک زمستان را
ندارد قابض الارواح خوف از حاجب و دربان
دهی تا کی مواجب حاجب و خدام و دربان را
زنی کوس جهانشاهی و نتوانی به ملک و تن
کنی رفع نزاع و اختلاف چار ارکان را
مبدل کن به سیر قبر اموات از سر عبرت
خیال سرو بستان و تماشای گلستان را… : صامت بروجردی
۱۳۹۹ مرداد ۲۰, دوشنبه
تاریخچه ی نشریات فکاهی در ایران
چنانکه در یکی از بخش های پیشین اشاره شد چاپ نشریات در دوران معاصر ایران در ۱۹۰ سال پیش به وسیلهٔ میرزا صالح شیرازی که دوره ی آموزش روزنامهنگاری را در انگلستان گذارنده بود آغاز میشود. میرزا صالح شیرازی نخستين روزنامه ي "خبري" به معناي امروزي را در سال ۱۸۴۶ میلادی منتشر كرد. نام روزنامه ی او « كاغذ اخبار» بود. در مورد نخستین نشریه و یا روزنامه ی "فکاهی" ایران نظریات متفاوت وجود دارد. گروهی از پژوهشگران، از نشریه ی " طلوع مصور" و برخی از محققان از " شب نامه " و نشریه ی " قاسم الاخبار بلدیه " به عنوان نخستین روزنامه ی فکاهی ایران نام می برند. در این نوشتار تاریخچه ی مهمترین نشریات فکاهی در ایران را با یکدیگر بررسی و مرور می کنیم
شاهـسون/ شب نامه/ طلوع مصور
محیط طباطبایی، در کتاب تاریخ تحلیلی مطبوعات ایران و جهانگیر صلح جو در کتاب تاریخ مطبوعات در ایران و ادوارد براون ایرانشناس معروف در کتاب تاریخ مطبوعات و ادربیات ایران، اولین روزنامهً فکاهی و طنز چاپ شده در ایران را طلوع مصور در بوشهـر ذکر کردهاند. ولی واقعیت این است که اولین نشریه فکاهی چاپ شده در ایران شب نامه نام داشت که پس از شاهـسون (قدیمیترین نشریه فکاهی که در اسلامبول چاپ و منتشر میشد)، در واقع دومین نشریه فکاهی بود که بطور مخفی و مرتب با مطالبی طنزآمیز با چاپ ژلاتین سالهـا در تبریز به چاپ میرسید. این نشریه در سال ۱۳۱۰ قمری به مدیریت علیقلیخان آذربایجانی ایجاد شد که دکتر باستانی پاریزی در کتاب نای هـفت بند، او را پدر مطبوعات فکاهـی ایران نامیده است، عدهای نیز طلوع مصور را، نخستین روزنامه فکاهـی ایران میدانند. روزنامهً طلوع مصور فکاهی بود و «عبدالحمید خان ثقفی متین السلطنه» آن را در شهـر بوشهـر به سال ۱۳۱۸ هـنگام انجام ماموریت خود در گمرک بنادر، منتشـر ساخت. مدیر این نشریه عبدالحمید خان متینالسلطنه بعدها نماینده مجلس شورای ملی شد
قاسم الاخبار بلدیه
روزنامه ی « قاسم الاخبار بلدیه » پیش قراول مجموعه نشریات با عنوان بلدیه، با محتوای کاملاً فکاهی و همراه با طنز نوشتاری و کاریکاتور در فروردین سال ۱۲۸۶ هجری شمسی (صفر ۱۳۲۵ ق) با مدیریت میرزا ابوالقاسم خان همدانی ملقب به ذوالریاستین منتشر شد.اولین شماره این نشریه در ۹ صفر ۱۳۲۵ مصادف با ۳ فروردین ۱۲۸۶ منتشر شد. اداره مرکزی آن در سرای حاجی سقاباشی قرار داشت و در چاپخانه شرقی چاپ میشد. قاسم الاخبار در یک ورق به خط تعلیق درشت با چاپ سنگی در ابعاد ۷۳۴* ۱۲۱۲ اینچ چاپ میشد. وجه اشتراک سالانه آن در تهران هشت قران، داخله دوازده قران، و تک شماره صد دینار بود. شماره سوم آن به تاریخ دهم ربیع الاول ۱۳۲۵ در سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران-مدیریت غرب کشور (همدان) و شمارههای دیگری از آن در کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران موجود است. معرفی قاسم الاخبار به عنوان اولین نشریه فکاهی ایران بواسطه ی ماهیت کاملاً فکاهی، استفاده از کاریکاتور و بر خلاف نشریات فکاهی قدیمی تر که از دو زبان فارسی و ترکی استفاده میکردند، استفاده کامل از زبان فارسی است دانشنامهٔ ویکی پدیا، در مورد"روزنامه ی بلدیه" چنین می نویسد:روزنامه ی بلدیه نام یکی از نشریات دوران مشروطه در همدان است. روزنامه بلدیه به صاحب امتیازی و مدیریت مرتضی موسوی و میرزا ابوالقاسم خان همدانی در سال۱۳۲۵٫ق تأسیس و در تهران منتشر شد. این روزنامه که تا ۱۷ شماره بیشتر انتشار نیافت مربوط به اخبار و مسائل همدان بود
ملا نصرالدین
ملا نصرالدین نام نشریهای بود که به سردبیری جلیل محمدقلیزاده به زبان ترکی آذربایجانی و گاهی اوقات به زبان روسی منتشر میشد. این مجله که در سال ۱۹۰۶ تأسیس شد، در ابتدا در تفلیس (از ۱۹۰۶ تا ۱۹۱۷) منتشر میشد و سپس در تبریز (در ۱۹۲۱) و باکو (از ۱۹۲۲ تا ۱۹۳۱) انتشارش ادامه یافت. این مجله به زبان ترکی آذربایجانی چاپ میشد که هنوز به رسمالخط عربی بود و بعد با روی کار آمدن شوروی الفبای لاتین جای آن را گرفت. هر از چند گاهی به زبان روسی نیز منتشر میشد. این مجله که به مدت ۲۰ سال منتشر شد، برای بسیاری از خوانندگان خود دریچه ای برای آشنایی با عالم سیاست هر چند در قالب طنز را گشود. میرزا علیاکبر صابر بنیانگذار مجله، با نام مستعار هوپهوپ در آن اشعار انتقادی خود را منتشر میکرد.
نسیم شمال
نسیم شمال نشریهای اجتماعی و سیاسی و طنزآمیز بود که سید اشرفالدین حسینی گیلانی در دوران جنبش مشروطه ایران ابتدا در رشت و سپس در تهران منتشر میکرد.
شمارهٔ اول نشریهٔ 'نسیم شمال در ۲ شعبان ۱۳۲۵ قمری (برابر با ۱۰ سپتامبر ۱۹۰۸) در رشت منتشر شد. انتشار روزنامه در رشت تا ۱۳۲۹ قمری ادامه یافت که با به توپ بستن مجلس دچار وقفهای ۷ ماهه شد. دورهٔ جدید انتشار نسیم شمال در تهران در پی مهاجرت اشرف الدین، به یاری فتحالله خان اکبر سپهدار رشتی در ۱۳۳۳قمری آغاز شد. نخستین شمارهٔ این دوره تاریخ ۷ صفر ۱۳۳۳ را دارد که در چاپخانهٔ کوچک کلیمیان در ۴ صفحه کوچک چاپ میشد و با وجود جمعیت کم تهران در آن روزگار و شمار اندک با سوادان، ۲ تا ۴ هزار نسخه به فروش میرسید، در حالی که تشکیلاتی برای اشتراک نداشت و غالباً کودکان روزنامه فروش آن را توزیع میکردند. نسیم شمال در شهرستانها توزیع نمیشد و بهصورت شخصی و فردی به شهرهای دیگر میرسید. هر شماره به سرعت به فروش میرفت و اشعار آن تبدیل به تصنیفهای مورد علاقهٔ مردم میشد. بخش زیادی از مطالب نشریه را شعرهای ساده و روان و گاه عوامانه سیاسی، اجتماعی و مذهبی تشکیل میداد. اشرفالدین مطالب روزنامه را به نامهای مختلف امضا میکرد. از جمله هوپ هوپ (که یادآور تأثیرپذیری او از میرزا علیاکبر صابر بود)، فقیر، خرابعلی میرزا، لاتولوت، یتیمجوجه، میرزاقشونعلی، محرومالحقوق، آکلالوقفیات، و دهها لقب طنزآمیز دیگر. بسیاری از شعرها و مطالب نسیم شمال، ترجمه یا اقتباسی از اشعار و مطالب نشریه ملانصرالدین بود که در تفلیس به ترکی منتشر میشد. نسیم شمال با انتشار ترجمههای این اشعار خواننده فارسی زبان را با مضمونهای مطالب ملانصرالدین نیز آشنا میکرد.
احتمال همکاری دیگران را با اشرفالدین به ویژه در اواخر انتشار نسیم شمال و پس از بیماری سید، منتفی ندانستهاند. انتشار روزنامه در دورههای متأخر با وقفههایی همراه بود. با مرگ اشرفالدین سردبیری نسیم شمال به محسن حریرچیان ساعی، دستیار شاعر در آخرین روزهای زندگی وی، واگذار شد. گرچه وی کوشید سبک و سیاق اشرف الدین را حفظ کند، اما نوشتههای پرشور و مؤثر اشرفالدین هرگز تجدید نشد
بابا شمل
بابا شمل، نشریهٔ مشهور انتقادی و طنزآمیز دههٔ ۱۳۲۰ خورشیدی در ایران که توسط رضا گنجهای، هر هفته روزهای پنجشنبه در هشت صفحه به زبان فارسی در تهران منتشر میشد
باباشَمَل، به معنای لوطی است و ظاهراً نام یکی از پهلوانان بوده که بعدها گسترشِ معنایی پیدا کردهاست. رضا گنجهای مدیر و مؤسس این نشریه در آلمان در رشته مهندسی تحصیل کرده بود، و خود نیز از نام مستعار باباشمل استفاده میکرد و تا پایان عمر به این نام مشهور بود. اولین شماره باباشمل در روز پنجشنبه ۲۵ فروردین ۱۳۲۲/ آوریل ۱۹۴۳ انتشار یافت و برخلاف انتظار گنجهای نسخههای آن به سرعت نایاب شد، به گونهای که او مجبور به تجدید چاپ آن شد. دوره اول باباشمل، پس از انتشار ۱۲۳ شماره، در ۱۲ مهر ۱۳۲۴ پایان یافت. شماره اول از دوره دوم، در ۲۹ مهر ۱۳۲۶ با اشاره به سفر مدیر روزنامه و بازگشت او منتشر شد. عمر این دوره نیز کوتاه بود و پس از چند ماه برای همیشه تعطیل شد. شماره ی مسلسل ۱۵۰، در ۲۰ اسفند ۱۳۲۶، آخرین شماره ی باباشمل بود،
توفیق
توفیق، هفتهنامهٔ فکاهی و طنزآمیز فارسیزبان ایران با حدود نیم قرن فعالیت از سال ۱۳۰۲ تا ۱۳۵۰ خورشیدی (۱۹۲۳ تا ت۱۹۷ میلادی) بود. ازاینرو که مجلهٔ توفیق در شبهای جمعه منتشر میشد، شعارش بود: «همشهری شب جمعه دو کار یادت نره: دوم خریدن مجلهٔ توفیق!».
ابوالقاسم حالت، پرویز خطیبی، کریم فکور، ابوتراب جَلی، حسین توفیق و عباس توفیق در دوره های مختلف سردبیر یا رئیس هیئت تحریریه (شورای نویسندگان) توفیق بودند از سال ۱۳۳۹ شمسی توفیق توانست انتقادات طنزآمیز خود را تا حد نخستوزیران ایران توسعه دهد و این انتقادات از دکتر منوچهر اقبال شروع شد و به دوران نخستوزیران بعدی: دکتر علی امینی، اسدالله عَلَم، حسنعلی منصور و امیرعباس هویدا رسید؛ ولی هویدا در صدد برآمد که نشریهٔ فکاهی دیگری را که خود بر آن نظارت داشته باشد، در مقابل توفیق عَلَم کند؛ ازاینرو، با کمک مالی فراوان، امتیاز مجلهٔ فکاهی کاریکاتور را به محسن دولّو واگذار کرد و تعدادی از طنزنویسان توفیق در آن مجله مشغول شدند پس از گذشت چند ماه از توقیف توفیق، برادران توفیق شمارههایی از آن را مخفیانه چاپ کردند؛ ولی بهرغم ارسال نسخههایی از آن به مراجع قانونی و کتابخانههای رسمی، در مهر ۱۳۵۱، با استناد به تبصرهٔ دو، مادّهٔ پنج «قانون مطبوعات» که تصریح میکرد اگر روزنامهای تا یک سال منتشر نشود امتیازش لغو میشود، امتیاز توفیق لغو شد دورهٔ توفیق در کتابخانهٔ مرکزی دانشگاه تهران، تماشاگه مطبوعات، کتابخانهٔ ملی وزارت فرهنگ و ارشاد، کتابخانهٔ مجلس، و خانهٔ مطبوعات در تبریز نگهداری می شود.
روزنامهٔ چلنگر
چلنگر روزنامهٔ فکاهی و سیاسی ایران بود که بین سالهای ۱۳۲۹–۱۳۳۲ منتشر می شد. انتشار چلنگر پس از ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ قطع شد. چلنگر در گیلکی به معنی قفل و کلیدساز است. این روزنامه را محمدعلی افراشته در ۱۷ اسفند ۱۳۲۹ منتشر کرد. چلنگر در چهار صفحه به قیمت دو ریال منتشر می شد و بیشتر اشعار و مطالب آن متعلق به شخص افراشته بود. بیتی از افراشته «بشکنی ای قلم ای دست اگر / پیچی از خدمت محرومان سر» سالها سرتیتر روزنامه بود و انتشار آن یک حادثه در دنیای شعر و مطبوعات ایران به شمار میرفت.
محمدعلی راد بازقلعهای (افراشته) فرزند حاج شیخ جواد مجتهد بازقلعهای به سال ۱۲۸۷ خورشیدی در روستای بازقلعهٔ سنگر (رشت) به دنیا آمد. او از پیشگامان شعر گیلکی و از نامداران شعر ساده و روان فارسی و از بزرگان طنز اجتماعی ایران است. از جوانی در پی تأمین معاش به کارهای گوناگونی پرداخت: گچفروشی، شاگرد پادوئی شرکتهای ساختمانی، شاگردی بنگاههای معاملات املاک، معمار شهرداری، آموزگاری، هنرپیشگی، تئاتر، مجسمهسازی، نقاشی و سرانجام روزنامهنگاری و شاعری. همکاری با مطبوعات را از روزنامهٔ امید در سال ۱۳۱۴ آغاز کرد و بعدها در روزنامهٔ توفیق طنز خود را آزمود. نام او بعد از شهریور ۱۳۲۰ بهعنوان شاعری مردمی، مبارز و انساندوست بر سر زبانها افتاد. در سالهای پس از شهریور ۲۰ تا ۱۵ بهمن ۱۳۲۷ آثار افراشته در نشریات حزب تودهٔ ایران چاپ میشد.
مجله ی فکاهی کاریکاتور
مجله ی فکاهی کاریکاتور به سردبیری محسن دولو در ۶ مردادماه ۱۳۴۷ شمسی منتشر شد و تا سال ۱۳۵۷ به کارش ادامه داد. محسن دولو (۱۲۹۹، تهران - ۵ دی ۱۳۷۶، تهران) به پدر کاریکاتور نوین ایران مشهور است. او با ترسیم کاریکاتور چهره نیکیتا خروشچف توانسته اولین جایزه بینالمللی در عرصه کاریکاتور را برای ایران از جشنواره مونترال کانادا در سال ۱۳۴۶ بدست بیاورد. دولو اولین بار در سال ۱۳۲۵ ضمیمه فکاهی مجله استقلال را به عنوان سردبیر پذیرفت ولی این ضمیمه بیشتر از یک شماره منتشر نشد. در همان سال نشریهای دیگر به نام مجله پیروزی که ضمیمه فکاهی آن با مسؤولیت محمد مرتضوی و سردبیری آن با محسن دولو بوده، منتشر میشود. دولو یک سال پس از کسب جایزه بین المللی کاریکاتور در جشنواره مونترال کانادا، در ۶ مهرداد سال ۱۳۴۷ نشریه کاریکاتور را منتشر میکند که جواد علیزاده و بهمن عبدی از همکاران وی در این مجله بودهاند.
علی بابا و حاجی بابا
پرویز خطیبی در آغاز فعالیتهای مطبوعاتی نشریات علی بابا و حاجی بابا را منتشر کرد که به خاطر انتقادهای سیاسی بارها توقیف و سرانجام برای همیشه تعطیل شدند. نشریه ی «حاجی بابا» که از سال ۱۳۲۸ تا ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ با سرپرستی پرویز خطیبی منتشر میشد، از پرطرفدارترین نشریات فکاهی سیاسی زمان خود بود.
هفته نامهٔ فکاهی گل آقا
پس از گذشت شش سال از نوشتن یادداشتهای "دو کلمه حرف حساب"، کیومرث صابریِ فومنی (۷ شهریور ۱۳۲۰ – ۱۱ اردیبهشت ۱۳۸۳ خورشیدی)، تصمیم گرفت که اولین هفتهنامهٔ طنز پس از انقلاب را منتشر سازد. وی با هدف تیراژ صد هزار نسخه، در ۱ آبان سال ۱۳۶۹ اولین نسخهٔ هفتهنامهٔ گلآقا را به قیمت ۱۵ تومان منتشر کرد که با نایاب شدن نسخههای اولیه مجبور به تجدید چاپ شد. از همکاران او در روزهای نخست میتوان از محمد حاجی حسینی، مرتضی فرجیان، مرتضی ناطقیان (معتضدی)، سید ابراهیم نبوی، محمدرفیع ضیایی، احمد عربانی، ناصر پاک شیر، نیک آهنگ کوثر، منوچهر احترامی، ابوالفضل زرویی نصرآباد، رضا رفیع و بزرگمهر حسین پور نام برد. هفته نامه «گلآقا» به مدیریت کیومرث صابری فومنی سرآمد نشریاتی بود که طی دهه های ۷۰ و ۸۰ با زبان طنز و کاریکاتور به نقد فضای سیاسی و اجتماعی کشور می پرداخت. این نشریه با این شعار منتشر میشد:
خنده رو هر که نیست از ما نیست/ اخم در چنتهء گل آقا نیست
نشريه ی فکاهی اصغر آقا
اصغر آقا با وجود وقفه هايي در انتشار، منظم ترين و ديرپاترين نشريه اي بوده که به طور ماهانه در خارج از کشوردر دسترس علاقه مندانش قرار گرفته و استقبال عمومي از اين نشريه طنز در مقايسه با ديگر نشريه هاي فارسي در خارج از کشور بي بديل بوده است. ناشر اصغر آقا هادي خرسندي طنز نويس ايراني است که مجادلات قلمي سياسي او با آرت بوخوالد روزنامه نگار و طنز نويس آمريکايي در مطبوعات پيش از انقلاب خوانندگان مشتاقي داشت، نشريه ی «اصغرآقا» از طريق شبکه جهاني اينترنت هم قابل دسترسي است
پژوهش و تدوین
دکتر منوچهر سعادت نوری
======================
اشتراک در:
پستها (Atom)